HERMAN HEIJERMANS
toneelschrijver in zijn en onze tijd

Heijermans' toneelteksten online:
Over de editie

Tekstversie
Naar het menu | Terug naar de hoofdpagina

Uitgangspunten | Indeling | Programma

 

Uitgangspunten van de editie

De online uitgave van Heijermans' toneeloeuvre zal alle toneelteksten omvatten: avondvullende stukken, eenakters, schetsen en bewerkingen, zowel gespeeld als niet gespeeld.

In deze editie worden de stukken weergegeven in een eigentijds, helder en sober tekstbeeld, ontdaan van onnodige gedateerdheid, met de volle nadruk op speelbaarheid. Kenmerken zijn:

  1. Regie-aanwijzingen (als huilen, stamelen, driftig zijn, kleine handelingen) worden tot een minimum beperkt, zodat de nadruk op de toenmalige realistische speelstijl verdwijnt. De dialoog dient voor zichzelf te spreken.
  2. Uitzondering vormen echter wat ik hier decor-aanwijzingen zal noemen, waarin inhoudelijk materiaal is verwerkt, zonder welke het stuk niet goed speelbaar is. Voorbeelden zijn: de zonovergoten serre in Kwelling en het silhouet van de schoenmaker in Het Pantser, laatste scène. Bepaalde voorwerpen en requisieten waarnaar wordt verwezen, zijn te beschouwen als "stomme personages". In zulke gevallen worden zij wel genoemd, indien dat niet uit de dialoog reeds voldoende blijkt.
  3. Apostrofs, puntjes, streepjes en accenten worden uitgeschreven of weggewerkt, met de gedachte dat deze voor de toenmalige acteerstijl wellicht noodzakelijk waren als een soort regie-aanwijzingen voor klemtoon en ademhaling; anno 2015 werkt deze nadrukkelijke aanwezigheid van de auteur onnodig verduisterend (mettertijd verschijnt hierover een begeleidend artikel).
  4. De volkstaal behoort tot Heijermans' oorspronkelijk taaleigen en hoort wèl thuis in de dialoog.
  5. In onbruik geraakte woorden worden mondjesmaat veranderd ("licht" voor "gaslicht") en er wordt een kort, zakelijk notenapparaat geboden, gericht op de hedendaagse lezer. De aldus geredigeerde tekst is getrouw aan het origineel (laatste door Heijermans geredigeerde versie) en nadrukkelijk geen bewerking.
  6. Er wordt gebruik gemaakt van de nieuwste spellingsregels, aan de hand van het Groene Boekje online. Met de gedachte dat niets zo snel veroudert als nieuwe spelling.

Met het oog op adequaatheid van het notenapparaat worden bijdragen en opmerkingen van gebruikers/lezers zeer gewaardeerd. Het adres van de redactie is: info AT hermanheijermans.org. Zie ook de contactpagina.

Indeling

Voor de overzichtelijkheid worden de stukken onderverdeeld in drie afdelingen, met elk een eigen overzichtspagina:
A. Schetsen en fragmenten (10)
B. Eenakters (20)
C. Avondvullende stukken. (23)
Daarnaast worden in de literatuur vijf bewerkingen genoemd, waarvan geen tekst is overgeleverd.

Binnen deze afdelingen wordt de chronologie naar ontstaansdatum gehandhaafd, zoals die is aangegeven door Heijermans zelf (hij dateerde alle werken nauwkeurig) en onderzocht door H.H.J. de Leeuwe in Toneelwerken, Amsterdam: Van Oorschot 1965. Soms brengt een volgorde naar premièredatum interessante feiten aan het licht, die bij nadere bespreking van de stukken kunnen worden vermeld.
Op de afdelingspagina wordt elk stuk van een beknopt profiel voorzien. Kerngegevens voor elk stuk vindt men voorts in de Versiegeschiedenis.

Programma van de editie

Een tijdsplanning voor de uitgave of een volgorde waarin de stukken zullen verschijnen, is er eigenlijk niet. Er wordt naar gestreefd alle stukken binnen vier à vijf jaar online te hebben, verdeeld in seizoenen analoog aan een theaterseizoen. Afwisselend zullen bekende en minder bekende, korte en langere stukken worden gepubliceerd. Dit heeft deels te maken met de opzet: de hele Heijermans onder de aandacht te brengen en deels met de interessesfeer van de bewerker. Sommige stukken die tamelijk recent in druk zijn verschenen, komen waarschijnlijk als laatste aan bod. Aangeraden wordt, periodiek op de website te komen kijken voor mededelingen op de indexpagina en aankondigingen.
In het seizoen 2015-2016 zijn te verwachten:

  • Het Antwoord, eenakter uit 1898;
  • Het Pantser, avondvullend spel uit 1901;
  • Ahasverus, Heijermans' eerste succes uit 1893;
  • De Meid, toneelstuk in twee bedrijven uit 1905 (première in 1908);
  • Glück auf!, spel van de mijnen uit 1911;
  • In "de Jonge Jan", monologenspel uit 1903: proeve van kritische editie;
  • enkele schetsen uit de periode van De jonge gids, 1897-1901.

Naar boven

Menu van pagina's in tekstversie

De website
Hoofdpagina
Doelstelling
Over de editie
Opzet van de website
Aangepast lezen
Biografische notitie
Over ons en contact
Teksten online
Verkrijgbare teksten
De 7 vette dagen
Herenhuis te koop
De buikspreker
Brief in schemer
Het testament
Kwelling
Het antwoord
Het pantser deel een
Het pantser deel twee
Het pantser deel drie
Overige pagina's
Varia: socialistische tendenz
Kolder in de Jonge Jan
Scheveningse vissers
© deze website: 2015 M.G. Vonder, Amsterdam

Terug naar de hoofdpagina

colofon

Deze website is gestart op 3 december 2014, bij gelegenheid van de 150ste geboorte­dag van Herman Heijermans Jr.
Deze website is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Voor eventuele schade, ontstaan door fouten in de inhoud, aanvaarden wij echter geen aansprakelijkheid. Mocht ondanks onze inspanningen een auteursrechthebbende aan de aandacht zijn ontsnapt, dan verzoeken we deze vriendelijk zich in verbinding te stellen met de redactie.
email: M.G. Vonder
post: W. Passtoorsstraat 12-1
1073 HX Amsterdam