Herman Heijermans, toneelschrijver in zijn en onze tijd
Project teksteditie "In de Jonge Jan"

Home | De uitgave | Opzet van het project | Toneelwerken | Achtergronden | Secundair | Interactief

Navigatie

 
De website
Teksten online
Overzicht
Uitgangspunten
Schetsen en fragmenten
Eenakters
Avondvullende stukken
Achtergronden
Secundair
© 2015 M.G. Vonder,
contact

 

150 JAAR
Herman Heijermans

Jubileumactie

Doneren aan het project

Zoek op de site


HH site
Web

Toelichting bij deze teksteditie

Deze teksteditie is nog in bewerking. Voor de toelichting zie de inleidende pagina.
De noten in rood verwijzen naar het commentaar, hier.

 

Typoscript/krantenkolom

Claus

Digitekst uitgave 1903

Tekstvarianten

tp1

Typoscript_IDJJp1
Bron: Archief Heijermans, theatercollectie Bijzondere Collectie UvA/Tin, inv.nr. 14
Vanwege de beeldkwaliteit is hierna de krantenkolom in het Algemeen Handelsblad afgedrukt.

dp1

Titelpagina in Kinderen. Drie tooneel-studies, 1903

________


dp2 [= p.80]

  Voor de eerste maal opgevoerd door Henri de
Vries in den "Hollandschen schouwburg" te Am-
sterdam.1)

DRAMATIS PERSONAE.

________

De Officier van Justitie.
Een schrijver.
Een bode.
JAN AREND.
ANSING AREND, zijn broer.
GIJS BLANKERT, zijn schoonvader.
PUTTEN, herbergier.
BIESEN, brigadier.
NICOLAAS POST, buurman.
BIK, verver.

(Het parket van een Officier van Justitie).

________
1) Dit stukje is bedoeld als gegeven voor een k a r a k t e r-speler,
die àlle rollen, behalve die van den officier van justitie, den bode,
den schrijver
speelt.
1)

tv1/2

 

Ondertitel:
(drama in een bedrijf). > MONOLOGEN-SPEL IN EEN BEDRIJF.

Typoscript gedateerd:
20 Juni 1903. De eerste aflevering werd dezelfde dag nog afgedrukt in het Algemeen Handelsblad.

Titel bij prem.:
Brand in "De Jonge Jan".

1) Opm. toegevoegd door HH (in plaats van de opm. voetnoot Alg. Handelsblad). [Klik op het rode nummer voor toelichting]

Personen. > DRAMATIS PERSONAE

den officier van justitie > een Officier van Justitie

 

 

 


Henri de Vries als Ansing, 1903
tp1b/c


Eerste aflevering in Algemeen Handelsblad, 20 juni 1903

 






c1



c2

c3



c4

c5

c6

c7

dp3 [=p.81]

EERSTE TOONEEL.

D e  o f f i c i e r  v a n  j u s t i t i e.  E e n  s c h r i j v e r.
          E e n  b o d e.  A n s i n g  A r e n d.

  D e  o f f i c i e r (schellend - tot den binnentreden-
den bode)
. Ansing Arend! (sorteert enige papieren,
betrommelt ongeduldig het schrijfbureau - tot Ansing)
.
Nee, hièr! - Ben jij Ansing Arend?

  A n s i n g (in stijgende bedremmeldheid). Ja, meneer.

  D e  o f f i c i e r. Jij weet natuurlijk waarvoor ik
jou - (Ansing houdt zich met bevende handen aan
'n stoelleuning vast; z'n lippen trillen in angst)
. -
Kijk me àn, als 'k met je spreek.

  A n s i n g (in benauwing 't voorhoofd vegend)...
Ik - ik... (wankelt).

  D e  o f f i c i e r ... Jij staat te beven van angst -
als jouw geweten zuiver was, zou jij...

  A n s i n g(interrumpeerend)...Mag 'k gaan zitten -
'k ben niet lekker - 'k mankeer 't hier...

  D e  o f f i c i e r (hem fixeerend). Ga zitten. Wàt
mankeer jij daar?

tv3




c1 (onderstr. vervangen door !)

  D e  o f f i c i e r . Nee hier. > Nee hièr.

c3 Kijk me an > Kijk me àn

c4 ....ik- > ...Ik -

c6 mag 'k > ...Mag 'k

 c7 Ga maar zitten. > Ga zitten. 2)
Wat > Wàt

voetnoot niet overgenomen in druk

tp1c


Algemeen Handelsblad 20 juni 1903, 2e kolom a

 

c8

c9








c10

c11



c12

c13



c14

c15

c16

c17

dp4 [=p.82]

  A n s i n g. Weet 'k niet - weet 'k niet - (moeilijk
ademend)
- kramp onder me ribbe.

  D e  o f f i c i e r . Zoo. Zoo. Dan zal 'k even wach-
ten - (tot den schrijver). Geef 'm 'n glas water -
(blijft Ansing fixeeren terwijl deze met mummlende
slokjes drinkt)
- Ansing Arend, in den vooravond
van Zondag jongstleden is 'r - kijk me àn, Ansing
Arend - is 'r brand ontstaan op de droogzolder
van jullie sigarenmakerij - ik zeg jùllie - je ben
natuurlijk in de zaak betrokken. - Deel je op
met je broer?

  A n s i n g. Nee - 'k ben - 'k ben enkel werk-
zaam - 'k ben...

  D e  o f f i c i e r . Jawel, jawel! Op dien vooravond
ben jij 't laatst in huis geweest - je bróér had
den sleutel - Was 'r één of waren 'r twee sleu-
tels? - Kijk me an, Ansing Arend.

  A n s i n g. Eén sleutel...

  D e  o f f i c i e r . Jij heb dus de deur dichtgetrokken,
omdat jij de laatste was - (ernstig-dreigend) - en
je wìst dat 'r 'n jongetje van drie jaar in de bedstee
àchter lei...

  A n s i n g (stomp)... 't Was een meissie....

  D e  o f f i c i e r . Je wìst 't dus?

  A n s i n g (dof). Nee.

  D e  o f f i c i e r . Wist jij nìet dat 'r 'n meisje in
de bedstee lag? En om op de droogzolder te komen,

tv4

Komma's na claushoofden; voor gedachten-streepjes en tussen zinnen geen spatie (verder niet vermeld)

c8 Weet 'k niet, weet 'k niet- > Weet 'k niet - weet 'k niet -
[interpunctie]>
ribben > ribbe

c9 mummelende > mummlende
jongtleden > jongstleden
ik zeg jullie > ik zeg jùllie

c10 Nee- 'k ben enkel werkzaam. > Nee - 'k ben - 'k ben enkel werkzaam - 'k ben...
(redactie HH)

c11 in 't huis > in huis
was 'r > Was 'r


Typoscript p. 2 boven, met 1e tekstversie: "Als je 't op die manier denkt te winnen"
tp2


Alg. Handelsblad 20 juni, kol. 2b

Alg. Handelsblad 20 juni, kol. 3a

 


c17-verv.











c18

c19




c20


c21


c22

c23
dp5 [=p.83]

moest je de bedstee door - hoe kan dat? -
Waarom zit je zo brutaal te liegen? Als je je 'r
op die manier denkt door te slaan, Ansing Arend,
heb je 't bij 't verkeerde eind. Jij wist of moest
weten dat 'r 'n meisje lei te slapen - òf in je
gejaagdheid, je angst voor ontdekking - 't aller-
onmenschlijkste wil 'k niet annemen - heb je
'r niet op gelet... Arend - jij wordt verdacht
boven brand gesticht te hebben. Door jouw schuld
is 'n kind omgekomen. Wat heb jij daarop te
antwoorden?

  A n s i n g. God, ja God weet dat...

  D e  o f f i c i e r . Laat den naam God 'r buiten. Jij
staat op 't punt gearresteerd te worden - hoe
openlijker en eerlijker je bekent bij 't voor-onder-
zoek, hoe meer kans jij heb op clementie bij de
openbare zitting.

  A n s i n g (angstig). 'k Hei 'r niet in de bedstee
gezien...

  D e  o f f i c i e r . Ik vraag of jij op de droogzolder
brand heb gesticht? (Ansing schudt ontkennend het
hoofd)
. Zoo. Ben je nièt op de droogzolder geweest?

  A n s i n g. Dat ben 'k wel. Dat hiet 'k niet liege.

  D e  o f f i c i e r . Wat had jij op Zondag op de zolder
te doen? (een stilte) Was de kachel 'r an? (Ansing
knikt)
. Wordt die met cokes of met turf gestookt?

tv5

c17 Wist jij niet > Wist gij nìet (kolom AH) > Wist jij nìet
hoe kan dat? waarom > hoe kan dat? - Waarom
As je 't op die manier denkt te winnen > Als je je 'r op die manier denkt door te slaan 3)
wil 'k nog niet aannemen > wil 'k niet annemen
heb je 'r niet opgelet [= opgemerkt, red.] > heb je 'r niet op gelet
Arend jij wordt (...) > Arend - jij wordt (... > twee zinnen)

c18 God weet dat....... > God, ja God weet dat...

c 19 de naam > den naam
je heb op clementie > jij heb

c 20 'k heb > 'k Hei

c 21 Zoo. Ben je niet > Zoo. Ben je nièt

c 23 ((een stilte) ingevoegd)

tp2b

AH 20 juni, kol. 3 midden



c25

c26

c27

c28

c29

c30










c31

c32

c33

c34
dp6 [=p.84]

  A n s i n g. Met cokes.

  D e  o f f i c i e r . En waarom heb jij dan petrolie
gebruikt, als-ie nog brandde.

  A n s i n g. 'k Ben niet an de petrolie geweest.

  D e  o f f i c i e r . En de brigadier verklaart dat de
heele zolder naar petrolie rook.

  A n s i n g. Weet 'k niks van - niks ..

  D e  o f f i c i e r . Je weet natuurlijk niks. Als je
dat goed volhoudt, bewijs je alleen hoe ver-
stokt je ben - Op de zolder, waar je anders op
Zondag nooit komt, ben je nog wel 'n half uur
gebleven ná je broer, die z'n vrouw ging ophalen
bij z'n schoonvader - om vijf uur heeft, heeft -
hoe heet-ie (zoekt onder de papieren) - heeft Nico-
laas Post, de kruidenier van de overzij, je de
deur hooren dichtslaan - om half zeven sloegen
de vlammen uit 't dak. Wat heb jij in dat half
uur op zolder gedaan?

  A n s i n g... Handwerk gesorteerd...

  D e  o f f i c i e r . Kom! Handwerk gesorteerd! Wat
voor handwerk, wèlk handwerk?

  A n s i n g... Handwerk van thuis...

  D e  o f f i c i e r . Da's 'n verhaal waarvan 'k geen
jota begrijp - wil je mij nu àsjèblief eens aan-
kijken en me is duidelijk maken wat je uit je
duim zit te zuigen.

tv6

c26 de petrolie > petrolie

c29 Weet 'k niet- weet 'k niet > Weet 'k niks van - niks ..
(red. HH)

c30 verstokt jij ben > je ben
op de zolder > op zolder

c32 Handwerk gesorteerd? [interpunctie wisselt]

c34 asjeblief > àsjèblief
zit te fantaseeren. > uit je duim zit te zuigen.
(red. HH)

tp2c


AH 20 juni, kol. 3 onder

AH 20 juni, kol. 4 boven



c35



c36

c37


c38




c39

c40





c41


c42

c43

c44
dp7 [=p.85]

  A n s i n g (stotterend). 'k Had Vrijdagnacht - om
tweehonderd vijftig bossies 't dekblad gelegen -
en Zaterdag nog is om tweehonderd vijftig - 'k
doe enkel handwerk - geen blokwerk...

  D e  o f f i c i e r ... Waarom maak jij thùis sigaren?

  A n s i n g. Omdat 'k 's avonds niks om hande
hei en op stuk werk...

  D e  o f f i c i e r . Nou vertel je me toch heel-gewone
dingen en je oogen gluipen telkens weg alsof je
op heete kolen zit. Waarom woon je niet bij je
broer in?

  A n s i n g. Omdat ze me niet magge - 't is
altijd mot.

  D e  o f f i c i e r . Juìst - en bij 't middageten, om
één uur, heb-ie weèr mot gehad - heeft je broer
je 'n klap om je ooren gegeven - heb je 's avonds in
de herberg van Putten verteld, niewaar? - Waarom
hebben jullie mot gehad?

  A n s i n g. Omdat... omdat 'k niet wou hebbe
dat - dat Santje water op me bord smeet...

  D e  o f f i c i e r . Santje is dat 't dooie meisje van
drie jaar?

  A n s i n g (dof-angstig). Ja.

  D e  o f f i c i e r . Kijk me an! Dus dat meisje zat
jou te plagen.

tv7

c35 Ansing. > Ansing (stotterend) [+ streepjes]
(red. HH)

c36 ...[Officier valt in]

c37 heb > hei

c38 heel gewone > heel-gewone

c40 komma's > pauzestreepjes

c41 Saartje > Santje

c44 [interpunctie]

tp3a/b


Alg. Handelsblad 20 Juni, kol. 4b



c45









c46


c47


c48



c49



c50



c51
dp8 [=p.86]

  A n s i n g (schuw met de vingers plukkend). Ze kon
't niet helpe - ze was speelsch - ze pestte me
omdat ze 't zag doen door Jan die me niet
zetten ken en door Gijssie, 'r moeder, die 't zuur
an me heit. Net lei me bord vol met aarpels en
saus toen ze 'n glas water over me eten smeet -
toen - toen - 't is hard om te zegge nou ze ver-
brand is - toen stompte 'k d'r en toen gaf Jan
me een draai om me kop.

  D e  o f f i c i e r . En toen ben jij valsch geworden -
toen heb jij 's middags gedacht: 'k zet 'r de rooie
haan op - misschien had je 'n stuk in je kraag?...

  A n s i n g. 'k Drink nooit - ken 'k niet ver-
drage...

  D e  o f f i c i e r ... Nee nou moet je nòg tastbaarder
liegen en 's avonds heb je bij Putten drie glazen
jenever gedronken!

  A n s i n g. Dat hei-'k - Dat hei'k - van de
beroerdigheid, toen 'k 't kind had gezien met 'r
haren afgebrand en 'n gezicht dat 'k nooit zel
vergete.

  D e  o f f i c i e r . Dat jìj 't nooit zal vergeten, wil
'k graag geloven, brandstichter! -- En door de bed-
stee gaande, toen je van zolder kwam, heb jij je
nichie, 't kind van je broer, nièt gezien?

  A n s i n g. Ze lee d'r niet in...

tv8

c45 (Schuw de vingers wringend.) > (schuw met de vingers plukkend).
pestte me altijd > pestte me
Gijsje > Gijssie
't zuur an me had. > an me heit.
over me eten dee > over me eten smeet.
(red. HH)

c49 Dat heb 'k. Dat heb 'k - > Dat hei-'k - Dat hei-'k -

c51 Ze lei > Ze lee

tp3c


Alg. Handelsblad 20 Juni, kol. 4c

Alg. Handelsblad 20 Juni, kol. 5a



c52



c53


c54

















c55

c56
dp9 [=p.87]

  D e  o f f i c i e r . Ze lei d'r niet in! Dan heb jij
in de bedstee gekèken? Waarom keek je in de
bedstee? Wat had je te kijken als je geen brand
heb gesticht?

  A n s i n g (treuzelend). Me zondagsche bullen had 'k
op 't bed gesmeten - voor de stof van de zolder.

  D e  o f f i c i e r (driftig-accentueerend). Dus - dùs
- Ansing Arend daar straks wou 'k 't alleron-
menschlijkste niet aannemen, meende 'k dat je in
de haast om 't huis uit te gaan, waar je met
petrolie - kijk me an! - je hèbt 't gedaan - waar
je met petrolie den boel in brand heb gestoken -
't slapende kind voorbij was geloopen - (een stilte).
Dat kan nou niet, Ansing Arend. Jij ben 'n door-
trapte, doortrapte misdadiger - 's Morgens ben je
nog in de kerk - hebben ze je in de kerk ge-
zien - 's middags wrokkend om 'n broer en 'n
aangetrouwde zuster die, dat wil 'k niet tegen-
spreken, hondsch voor je zijn geweest, dat heb 'k
van meer dan éen gehoord - 's middags om 'n
nieuw gekrakeel, om de ondeugende streek van 'n
speelsch kind, neem je 'n wraak zóó gemeen, dat
'r geen woorden voor te vinden zijn! ((een stilte).
Heb je nog wat te zeggen?

  A n s i n g. As 'zòò vuil was geweest, zóo vuil...

  D e  o f f i c i e r ... Toen de vlammen uit 't dak sloe-
gen, ben jij an komen rennen van de kant van

tv9

c52 Dan heb je > Dan heb jij

c53 Ansing, > Ansing (treuzelend)
op bed 't bed > op 't bed

c54 's morgens > 's Morgens
onnoozel kind > speelsch kind
(red. HH)
voor te vinden zijn [interp.]

c55 As 'k zoo vuil > zóó vuil

tp4a


AH 20 Juni, kol. 5b



c56-verv.


c57

c58


c59

c60






c61


c62

c63
dp10 [=p.88]

de haven. Waar was je gebleven: anders ga je altijd
met Bik, de verver, bij wie je inwoont, 'n loopie
maken...

  A n s i n g. 'k Had in 't gras legge slape...

  D e  o f f i c i e r . Jawel, in 't gràs... Waarom
rende je dan zoo ineens?

  A n s i n g (aarzelend). Omdat 'k Bik en Jansen
en de kinderen van Schuitemaker zag rennen.

  D e  o f f i c i e r ... En toen wou je 'r met geweld
in - heeft Biesen je met Woutersen den veldwachter
bij je kraag gegrepen, schreeuwde je dat 'r men-
schen in konden zijn. Mènschen, Ansing Arend.
Mènschen! Onder je zondagsche bullen in de bed-
stee had je niks gezien, niks. Of begon je geweten
te spreken?

  A n s i n g. As ze me hadde late gaan, had 'k 'r
d'r uit gehaald, al was 'k 'r bij gestikt.

  D e  o f f i c i e r . Toen 't te laat was.

  A n s i n g... Denk je, dat às 'k brand had ge-
sticht, as 'k zoo gedoomes smerig was geweest, dat
'k dan zoo'n schaap had late legge - dan most je
ommers geen hart in je lijf hebben - 'n worm
van drie jaar die me pestte, da's waar, van de
weromsuit, maar die dikkels bij me op zolder heit
zitte spele as 'k tabakstripte... Ze moet 'r door 't
raam zijn in geklomme.

tv10

c59 (aarzelend): regie-aanw. toegevoegd

c60 [interp.]
wou je met geweld 'r in > wou je 'r met geweld in

c61 al was 'k 'r zelf bij gestikt > al was 'k 'r bij gestikt

c63 Denk je dat [interp.]
zoo min > zoo gedoomes smerig
(red. HH)
'n schaap van drie jaar > 'n worm [interp.]
zoo dikkels > dikkels
tabak tripte > tabakstripte

tp4b


AH 20 Juni, kol. 6a


c64


c65

c66

c67


c68


c69





c70







c71

c72
c73

dp11 [=p.89]

  D e  o f f i c i e r . Door het raam? Wat zijn dat voor
verzinsels?

  A n s i n g. Dat dee ze wel meer.

  D e  o f f i c i e r . En 't raam was met 'n pen
gesloten.

  A n s i n g. Niet 't eene. Daar was de pin van
krom.

  D e  o f f i c i e r . Jawel! En je broer liet dan maar
'n raam, gelijk aan de straat, open voor den eerste
den beste!

  A n s i n g. 't Kon maar 'n handhoog worden op
geschoven - 't hout was gezwollen - verder gong
't niet - zij kon 'r door - zij kroop 'r meer
door 's morges om te spele - as de voordeur nog
dicht was.

  D e  o f f i c i e r . En dat valt jou zoo allemaal
ineens in? In eens weet je van 'n kromme raam-
pen en van hout dat gezwollen is? 'k Zal 't laten
onderzoeken. Voorloopig ga je 't gebouw niet uit.
Al dadelijk toen jij binnenkwam, man, zag 'k aan
je gezicht hoe laat 't was. Jij weet heel aardig 'n
hartziekte te simuleeren - Wacht nog even. Hoe
oud ben je?

  A n s i n g. Vier en twintig.

  D e  o f f i c i e r . Wanneer geboren?

  A n s i n g. In December achttien - achttien...

tv11

c68 [interp.]

c69 open geschoven > op geschoven
ging 't niet > gong 't niet
wel meer > meer
's  morgens > 's morges

c73 [drukfout hersteld]

tp4c/5a

AH 20 Juni, kol. 6b

Typoscript p. 5 boven



c74





c75

c76

c77

c78

c79
c80

c81


c82











c83

dp12 [=p.90]

  D e  o f f i c i e r. Jawel - dat zullen we naslaan.
Jij ben 'n gemeene kerel! 't Had 'r bij moeten
komen dat de verdenking op je broer viel - je
broer van wie jij 'n pracht van 'n meisje heb ver-
moord en die je an de bedelstaf zou hebben ge-
bracht, als-ie niet geassureerd was geweest.

  A n s i n g. Dat was-ie.

  D e  o f f i c i e r. En daar begreep jij niks van in
je achterlijkheid! Ben je op school geweest?

  A n s i n g. Ja - ja.

  D e  o f f i c i e r. Kan je lezen en schrijven?

  A n s i n g (verlegen-glimlachend). Niemeer, meneer.

  D e  o f f i c i e r. Dus je weigert te bekennen?

  A n s i n g (domp). 'k Weet 't niet - 'k Weet
niet wat - watte...

  D e  o f f i c i e r. Dan zullen we zòrgen dat je 't
weet! (schelt - tot den bode). Die man afzonder-
lijk - en 't gebouw niet verlaten. Laat Jàn Arend
hier komen.


______

TWEEDE TOONEEL.

D e  o f f i c i e r  v a n  j u s t i t i e.  E e n  s c h r i j v e r.
          E e n  b o d e.  J a n  A r e n d.

  J a n  A r e n d (binnengeleid door den bode, blijft
bij de deur staan
).

tv12

c74 dat zullen we wel > dat zullen we
't Had 'r nog bij motten komen > 't Had 'r bij moeten komen

c76 Ben jij > Ben je

c77 Ja meneer > Ja - ja.

c79 [regie-aanwijzing ingevoegd]

c81 'k Weet 't niet > 'k Weet niet wat - watte...

c82 zullen wij wel zòrgen > zullen we zòrgen
Die man mag 't gebouw niet verlaten > Die man afzonderlijk - en 't gebouw niet verlaten
(red. HH)
Jan > Jàn [al doorgevoerd in AH]

c83 blijft somber bij de deur staan > blijft bij de deur staan

Wordt vervolgd
 
colofon
Deze website is gestart op 3 december 2014, de 150ste geboorte­dag van Herman Heijermans Jr. en officieel gelanceerd op 24 september 2015.
De pagina's zijn handmatig gezet in Verdana 14 px. Alle wijzigingen voorbehouden. Deze website gebruikt geen cookies.
copyright en disclaimer
Voor de op deze website gepubliceerde teksten van Herman Heijermans geldt de licentie CC-BY-SA 4.0 (Naamsvermelding-Gelijk Delen). Alle andere materiaal, inclusief ontwerp, opzet en achtergronden, valt onder normaal auteursrecht. Mocht een rechthebbende aan onze aandacht zijn ontsnapt, dan verzoeken we deze zich te wenden tot de redactie. Voor eventuele schade, ontstaan door fouten in de inhoud, aanvaarden wij geen aansprakelijkheid.
contact
email: M.G. Vonder
post: W. Passtoorsstraat 12-1
1073 HX Amsterdam