HERMAN HEIJERMANS
toneelschrijver in zijn en onze tijd

Home | De uitgave | Opzet van het project | Toneelwerken | Achtergronden | Secundair | Interactief

Navigatie

Heijermans' toneelteksten online:
Over de editie

Zoek op de site

De website
Teksten online
Overzicht
Uitgangspunten
Schetsen en fragmenten
Eenakters
Avondvullende stukken
Achtergronden
Secundair
© 2015 M.G. Vonder,
contact

 


The UN Global Goals 2015

 

Uitgangspunten | Indeling | Programma

 

Uitgangspunten van de editie

De online uitgave van Heijermans' toneeloeuvre zal alle toneelteksten omvatten: avondvullende stukken, eenakters, schetsen en bewerkingen, zowel gespeeld als niet gespeeld.
In deze dramaturgische editie worden de stukken weergegeven in een eigentijds, helder en sober tekstbeeld, ontdaan van onnodige gedateerdheid, met de volle nadruk op speelbaarheid. Kenmerken zijn:

  1. Spel-aanwijzingen (als huilen, glimlachen, kleine handelingen en reacties) worden tot een minimum beperkt, zodat de nadruk op de toenmalige realistische acteerstijl verdwijnt. De dialoog dient voor zichzelf te spreken.
  2. Toneelaanwijzingen blijven gehandhaafd, waarin inhoudelijk materiaal is verwerkt, zonder welke het stuk niet goed speelbaar is. Voorbeelden zijn: de zonovergoten serre in Kwelling en het silhouet van de schoenmaker in Het Pantser, laatste scène.
  3. Bepaalde voorwerpen en requisieten waarnaar wordt verwezen, zijn te beschouwen als "stomme personages" (een kapotgegooid spiegeltje, een pijp) en worden behandeld als integraal tekstelement. Overige aanwijzingen worden in elk geval genoemd, indien dat niet uit de dialoog reeds voldoende blijkt.
  4. Opkomsten en afgangen worden aangegeven als in de oorspronkelijke tekst, doorgaans per toneel.
  5. Apostrofs, puntjes, streepjes en accenten worden uitgeschreven of weggewerkt, met de gedachte dat deze voor de toenmalige acteerstijl wellicht noodzakelijk waren als een soort regie-aanwijzingen voor klemtoon (dictie) en ademhaling; anno 2015 werkt deze nadrukkelijke aanwezigheid van de auteur onnodig verduisterend. Voor zover deze behoren tot Heijermans' naturalistische stijl van schrijven, betekent dit dus een weloverwogen stijlbreuk.
  6. De volkstaal behoort tot Heijermans' oorspronkelijk taaleigen en hoort wèl thuis in de dialoog. Het gebruik van de werkwoords- en meervouds-n is overigens in de documenten en uitgaven niet consequent; hier wordt de meest authentieke versie nagestreefd. Enkele in onbruik geraakte woorden worden stilzwijgend veranderd ("licht" voor "gaslicht", "inrichting" voor "koudwaterinrichting").
  7. De aldus geredigeerde tekst is nauwkeurig getoetst aan het origineel (doorgaans de laatste door Heijermans geredigeerde versie) en nadrukkelijk geen bewerking.
  8. Er wordt een kort, zakelijk notenapparaat geboden, bedoeld voor de hedendaagse lezer. De noten zijn gericht op speelbaarheid en bestaan uit noodzakelijke woordverklaringen en korte uitleg van de context.
  9. Er wordt gebruik gemaakt van de nieuwste spellingsregels, aan de hand van het Groene Boekje online. Met de gedachte dat niets zo snel veroudert als nieuwe spelling.

Ten aanzien van de gebruikte versies nog het volgende: van sommige stukken bestaan typescripten of regieboeken met aantekeningen en correcties; deze zullen waar nodig worden geraadpleegd. Waar die ontbreken, wordt veelal de eerste druk gebruikt om het overnemen van ingeslopen fouten te vermijden. Van enkele stukken, met name Ghetto en Glück Auf! bestaan meerdere versies die zodanig afwijken, dat een bijzondere strategie moet worden toegepast.
Met het oog op toetsbaarheid van de uitgangspunten en adequaatheid van het notenapparaat worden bijdragen en opmerkingen van gebruikers en lezers zeer gewaardeerd. Het adres van de redactie is: info AT hermanheijermans.org. Zie ook de contactpagina.

Indeling

Voor de overzichtelijkheid worden de stukken onderverdeeld in drie afdelingen, met elk een eigen overzichtspagina:
A. Schetsen en fragmenten (10)
B. Eenakters (20)
C. Avondvullende stukken. (23)
Daarnaast worden in de literatuur enkele bewerkingen genoemd, waarvan geen tekst is overgeleverd.

Binnen deze afdelingen wordt de chronologie naar ontstaansdatum gehandhaafd, zoals die is aangegeven door Heijermans zelf (hij dateerde alle werken nauwkeurig) en onderzocht door H.H.J. de Leeuwe in Toneelwerken, Amsterdam: Van Oorschot 1965. Soms brengt een volgorde naar premièredatum interessante feiten aan het licht, die bij nadere bespreking van de stukken kunnen worden vermeld.
Op de afdelingspagina wordt elk stuk van een beknopt profiel voorzien. Alle voorstellings- en drukgegevens voor elk stuk vindt men in de Versiegeschiedenis. De edities zelf worden voorzien van een "knoppenbord" met verwijzingen naar de secundaire afdeling.

Programma van de editie

Een nauwkeurige tijdsplanning voor de uitgave of een volgorde waarin de stukken zullen verschijnen, is er eigenlijk niet. Er wordt naar gestreefd alle stukken binnen vijf à zes jaar online te hebben, verdeeld in seizoenen analoog aan een theaterseizoen. Afwisselend zullen bekende en minder bekende, korte en langere stukken worden gepubliceerd. Dit heeft deels te maken met de opzet: de hele Heijermans onder de aandacht te brengen en deels met de interessesfeer van de bewerker. Sommige stukken die tamelijk recent in druk zijn verschenen, komen waarschijnlijk als laatste aan bod. De laatste stand van zaken is te vinden in het uitgaveplan.
In het seizoen 2015-2016 zijn te verwachten of reeds gepubliceerd:

Special. Met het oog op de komende productie door Toneelgroep De Appel van Op Hoop van Zegen wordt hiervan een transcriptie van het souffleursboek uitgebracht in oktober 2015. Let hiervoor op de aankondiging op de voorpagina!

Van alle stukken verschijnt een PDF-versie, zie daarvoor de pagina Bestellen.

 


HH site
Web

150 JAAR
Herman Heijermans

Jubileumactie

Nieuwsbrief ontvangen

Doneren aan het project

 
colofon
Deze website is gestart op 3 december 2014, de 150ste geboorte­dag van Herman Heijermans Jr. en officieel gelanceerd op 24 september 2015.
De pagina's zijn handmatig gezet in Verdana 14 px. Alle wijzigingen voorbehouden. Deze website gebruikt geen cookies.
copyright en disclaimer
Voor de op deze website gepubliceerde teksten van Herman Heijermans geldt de licentie CC-BY-SA 4.0 (Naamsvermelding-Gelijk Delen). Alle andere materiaal, inclusief ontwerp, opzet en achtergronden, valt onder normaal auteursrecht. Mocht een rechthebbende aan onze aandacht zijn ontsnapt, dan verzoeken we deze zich te wenden tot de redactie. Voor eventuele schade, ontstaan door fouten in de inhoud, aanvaarden wij geen aansprakelijkheid.
contact
email: M.G. Vonder
post: W. Passtoorsstraat 12-1
1073 HX Amsterdam